Noren & Zweden
Noorwegen en Zweden delen de langste en oudste landsgrens van Europa. Behalve dat dit een grens is tussen twee landen, is het ook een grens voor de EU en de NAVO. Noorwegen heeft in het verleden altijd een nauwe band gehad met het broedervolk in het oosten, maar toch zijn er grote verschillen tussen de Noren en de Zweden.
GESCHIEDENIS
Het feit dat deze landen een verschillende geschiedenis en een verschillende opvatting van hun nationale identiteit hebben, speelt hierin een belangrijke rol. In Europa kwam de ontwikkeling van een nationale identiteit goed op gang in de negentiende eeuw. Om het nationalisme voet aan de grond te laten krijgen, moest de natie en alles wat als nationaal beschouwd werd, erkend, verwoord en verduidelijkt worden en in het bewustzijn van het volk worden opgeslagen.
Aangezien het twee verschillende samenlevingen betrof, met elk hun eigen geschiedenis, verliep het debat over de nationale identiteit in Noorwegen anders dan in Zweden.
Noren zijn altijd individualisten geweest. Het volk leefde geïsoleerd van de rest van Europa. Noorwegen was egalitair en had een vlakke maatschappijstructuur zonder sterke adel. Zweden hechten echter veel waarde aan collectiviteit en zijn bang buiten de boot te vallen. Al vanaf de tijd dat Zweden een grootmacht was in de zeventiende eeuw, is de samenleving zeer goed georganiseerd geweest en heeft de adel veel grondbezit gehad. In Zweden waren de standverschillen sterker aanwezig dan in Noorwegen en moesten de mensen zich al vroeg aanpassen aan een maatschappijstructuur.
In de twintigste eeuw werd de identiteitsvorming in Noorwegen sterk gekenmerkt door een culturele en politieke modernisering en overheersten de democratische denkbeelden. In Zweden was de economische modernisering belangrijker, omdat de industrie de pijler van het nationale zelfbeeld was.
NOORSE KENMERKEN
- Het sociale leven wordt in beperkte mate gestuurd door regels en etiquette
- Noren zijn trots op hun land
- Hebben de neiging overeenkomsten te wijzigen
- Kunnen heel enthousiast zijn en risico’s nemen
- Hebben in hoge mate nationale tradities en cultuur behouden
- Individualisten, staan graag buiten het collectief
- Hebben minder behoefte aan veiligheid en status dan de rest van de Scandinaviërs
- Niet bang voor conflicten, gaan graag in discussie
ZWEEDSE KENMERKEN
- Sterk geneigd tot het volgen van plannen en regels
- Open voor internationale stromingen
- Het sociale leven wordt gestuurd door regels en etiquette
- Serieus en voorzichtig
- Zoeken veiligheid in het collectief
- Vermijden graag conflicten
- Grote behoefte aan persoonlijke veiligheid en status
Als we naar de voornaamste dagelijkse bezigheden kijken, zijn er duidelijke overeenkomsten tussen de Noren en de Zweden: Noren besteden ongeveer evenveel tijd aan huishouden, nachtrust en opleiding. De Zweden reizen weliswaar tien minuten meer per dag dan de Noren, maar dit is een kleiner verschil dan tussen Noorwegen en andere landen in Europa.
Zweden besteden meer tijd aan werk, maaltijden en persoonlijke verzorging dan Noren. Aangezien de werkloosheid in Zweden groter is dan in Noorwegen, ligt het voor de hand te denken dat de gemiddelde werktijd in Noorwegen langer is dan in Zweden. Er is echter een aantal factoren dat een tegengesteld beeld veroorzaakt. In de eerste plaats hebben vrouwen in Noorwegen vaker een deeltijdbaan dan in Zweden. In de tweede plaats is het in Zweden gebruikelijk om tijdens de lunch op het werk een warme maaltijd te eten, waarbij de lunchpauze vaak wel een uur kan duren. Mensen die trouw hun broodtrommeltje leegeten, komen in Zweden niet veel voor. Bovendien wordt de lunchpauze in Zweden minder vaak tot de werktijd gerekend dan in Noorwegen. Dit betekent dat men in Noorwegen een kortere werktijd hebben als we de lunchpauze van de werktijd aftrekken. Dit verklaart wellicht ook deels waarom de Zweden dagelijks meer tijd besteden aan hun maaltijden dan de Noren, aangezien de Noren geen lange lunchpauze hebben en de Zweden behalve een warme lunch ook na werktijd nog een warme maaltijd eten.
Bij het beoordelen van deze cijfers moeten we er ook rekening mee houden dat veel Zweden nog steeds een werkweek van 40 uur hebben. Zweedse werknemers werkten in het jaar 2000 gemiddeld 100 uur langer dan Noorse werknemers. Het verschil is groot voor beide geslachten, maar het grootst voor vrouwen.
Als de Zweden meer tijd besteden aan werken, maaltijden en reizen, blijft er dus minder tijd over voor vrijetijdsbesteding. In vergelijking met negen andere landen in Europa hebben de Noorse vrouwen overigens de meeste vrije tijd per dag. De Noorse mannen hebben op dit punt alleen concurrentie van de Finse mannen.
DAGRITME
Noren en Zweden kennen een ietwat verschillend dagritme. In vergelijking met de Noren gaan de Zweden iets vaker vroeg naar hun werk en eerder naar bed. Bovendien is een aanzienlijk groter percentage Zweden ook na de middag nog op het werk en komt later thuis. Daarmee neemt de werktijd in Zweden duidelijk een groter deel van de dag in beslag dan in Noorwegen. De Zweden lunchen ook iets later dan de Noren. Een groter percentage Noren heeft ’s middags en ’s avonds vrije tijd.
Net als bij het huishouden in zijn geheel vertonen de Noren en de Zweden vrij veel overeenkomsten wat betreft de afzonderlijke huishoudelijke bezigheden. Noren en Zweden besteden ongeveer evenveel tijd per dag aan koken, afwassen, wassen en strijken, tuinieren, klussen en boodschappen doen. Noorse en Zweedse ouders besteden bovendien ongeveer evenveel tijd aan de zorg voor hun kinderen.
Over het geheel genomen hebben de Noren en de Zweden dus een iets verschillend dagritme, in de eerste plaats door het verschil in werktijd en het nuttigen van maaltijden. Als we daarentegen kijken naar de afzonderlijke dagelijkse bezigheden, zijn de overeenkomsten opvallend.
ANDERE BEDRIJFSCULTUUR
Een verschillende manier van denken heeft ook geleid tot een verschillende bedrijfscultuur. Noorse bedrijven hebben vaak een hiërarchische structuur, waarin de baas het voor het zeggen heeft. Het opvolgen van orders is belangrijk om totale chaos te voorkomen.
In Zweden zijn de organisaties vlakker en worden veel beslissingen collectief als groep genomen. Door het geven van informatie zorgt het management ervoor dat de beslissingen in de gehele organisatie verankerd zijn.
Als Noorse managers uit het bedrijfsleven op zakenreis gaan naar het Oosten of een andere plaats op de wereld, hebben ze zich in de regel goed voorbereid op de cultuur en de denkwijze van het land dat ze gaan bezoeken. In hun ontmoetingen met Zweedse zakenlui gaan de Noren ervan uit dat beide partijen hetzelfde denken. De mentaliteit van de Noren om recht op hun doel af te gaan, is de Zweden vreemd. Noorse zakenlui willen alles direct snel regelen. Zweden zijn daarentegen traditioneel ingesteld, houden van een systematische aanpak en richten zich op langetermijndoelen.
Het Zweedse bedrijfsleven wordt meer gekenmerkt door discipline omdat de ondernemingen in Zweden vaak veel groter zijn dan in Noorwegen. In Zweden is het fantastisch om groot te zijn, maar in Noorwegen is het nog fantastischer om klein te zijn. De zogeheten Noorse ‘janteloven’, het principe dat je je hoofd niet boven het maaiveld mag uitsteken, is in Zweden minder van toepassing.
Noren spreken duidelijker taal dan Zweden. Noren vinden het belangrijk dat ze begrepen worden en zetten graag hun standpunten uiteen. Zweden zijn bang om in een conflict terecht te komen en hechten waarde aan goed doordachte uitspraken. Ze hebben een grotere behoefte zich in te dekken dan de Noren.
De cultuurverschillen tussen de twee buurlanden werden vooral duidelijk toen de fusie Telia-Telenor in 1999 strandde. Hierdoor zijn meer mensen gaan inzien dat er daadwerkelijk cultuurverschillen bestaan tussen Zweden en Noorwegen en wordt er meer rekening mee gehouden. Het is belangrijk de nadruk te leggen op de voordelen van de verscheidenheid, en niet op de problemen die de cultuurverschillen veroorzaken.
De ervaring van fusies als Freia-Marabou en Pripps-Ringnes leert dat Noren en Zweden uitstekend kunnen samenwerken als ze elkaar eenmaal hebben leren kennen en een veilige basis hebben weten op te bouwen.
STEREOTYPEN
Naar aanleiding van de tentoonstelling “Noren en Zweden” in het Norsk Folkemuseum en Nordiska Museet in 2005 werd een onofficieel onderzoek gedaan naar wat Noren en Zweden van elkaar weten. De Noren associëren Zweden met goedkoop vlees, Volvo, IKEA, Clas Ohlson, gehaktballetjes en de koninklijke familie. De Zweden houden zich niet zo bezig met Noorwegen en associëren hun buurland met de Noorse nationale feestdag op 17 mei en Noorse truien. Zweden denken ook dat alle Noren er graag op uit trekken, of het nou winter is of zomer.
De stereotypen zeggen misschien wel evenveel over degene die ze uitspreken als over degenen die het betreft. Men kan ze beschouwen als een lichte vorm van jaloezie, maar met een ondertoon van wederzijds respect.
